Aktualnie w LemonTree jesteśmy w przygotowywania pierwszego, dobrowolnego raportu zrównoważonego rozwoju za rok 2025, zgodnego z Dyrektywą CSRD (ang. Corporate Sustainability Reporting Directive). Jednym z najważniejszych podjętych działań strategicznych prowadzących do przygotowania takiego raportu było wdrożenie licznych inicjatyw we wszystkich trzech obszarach E, S oraz G. W obszarze Governance zostały wdrożone liczne polityki i kodeksy, które są wymagane w realizacji strategii zrównoważonego rozwoju firmy.
W ciągu ostatnich 34 lat, od momentu podpisania Ramowej Konwencji ONZ w sprawie Zmian Klimatu, prawo i regulacje dotyczące zrównoważonego rozwoju (Environmental, Social and Governance) stały się coraz bardziej rozbudowane i skomplikowane. Proces ten rozpoczął się od ogólnych, międzynarodowych deklaracji dotyczących ochrony środowiska i wyznaczania globalnych celów, a z czasem przekształcił się w szczegółowe regulacje krajowe nakładające konkretne, mierzalne obowiązki na organizacje spełniające określone kryteria.
Kwestie niefinansowe przestały być jedynie korporacyjnym trendem czy elementem strategii wizerunkowej – stały się realnym zestawem wymagań, zwłaszcza gdy wyzwania środowiskowe i społeczne zaczęły wprost wpływać na stabilność gospodarki.
Dopiero w ostatnim czasie dynamika rozwoju regulacji w obszarze zrównoważonego rozwoju zaczęła wyhamowywać, głównie w związku z sytuacją na międzynarodowej scenie politycznej. Przykładem takiej zmiany jest unijny EU Omnibus Simplification Package, który znacząco ograniczył obciążenia regulacyjne i administracyjne związane z obowiązkami dotyczącymi raportowania niefinansowego. Pakiet ten doprowadził do częściowego zwolnienia lub odroczenia wymogów w zakresie sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju dla nawet 80% przedsiębiorstw, co stanowi istotne odciążenie szczególnie dla mniejszych organizacji.
Niezależnie od obecnych zmian, zagadnienia środowiskowe, społeczne i dotyczące ładu korporacyjnego oraz tworzenie i wdrażanie strategii zrównoważonego rozwoju mogą nadal pozostać kluczowym czynnikiem determinującym, w jaki sposób firmy są regulowane, finansowane oraz oceniane przez interesariuszy i potencjalnych inwestorów.
Firmy, które posiadają spójną strategię zrównoważonego rozwoju, wdrożone polityki oraz kodeksy odpowiedzialnego zarządzania, a także prowadzą raportowanie zgodnie ze standardami niefinansowymi – nawet jeśli robią to dobrowolnie – mają dziś zdecydowanie lepsze perspektywy pozyskania finansowania bankowego. Wynika to z faktu, że instytucje finansowe coraz szerzej integrują czynniki środowiskowe i społeczne w swoich procesach oceny ryzyka oraz decyzjach kredytowych. Banki są również objęte obowiązkami w zakresie raportowania niefinansowego (m.in. CSRD i ESRS) oraz w zakresie zarządzania ryzykiem klimatycznym, co sprawia, że preferują współpracę z podmiotami transparentnymi i odpowiedzialnie zarządzającymi swoim wpływem.
W konsekwencji zrównoważony rozwój nie jest już wyłącznie kwestią marketingu czy pustych deklaracji. To obszar dotyczący egzekwowalnych obowiązków, odpowiedzialności, a także ustanawiania standardów zgodności i ładu korporacyjnego.
W niniejszym artykule wyjaśniam, dlaczego opracowanie i prawidłowe wdrożenie polityk oraz kodeksów odnoszących się do odpowiedzialnego prowadzenia biznesu jest kluczowe dla funkcjonowania firmy, a także dlaczego dalsze odraczanie tego procesu może narazić organizację na poważne ryzyka prawne i biznesowe w przyszłości.
Od dobrowolnych rozwiązań do obowiązków prawnych
Jak wspomniałam wcześniej, standardy związane ze zrównoważonym rozwojem funkcjonowały początkowo jako tzw. „soft law”. W praktyce oznaczało to, że firmy przyjmowały polityki czy kodeksy etyczne dobrowolnie, kierując się głównie reputacją oraz oczekiwaniami inwestorów. Dziś jest to już jednak nieaktualne – w Unii Europejskiej kwestie te zostały uregulowane szczegółowymi, wiążącymi powszechnie obowiązującymi przepisami prawnymi.
Przyjęcie takich aktów prawnych jak dyrektywa CSRD czy rozporządzenie SFDR ustanowiło konkretne standardy i praktyki: od ujawniania polityk i procesów, przez raportowanie ryzyk środowiskowych, społecznych i zarządczych, aż po wymogi transparentności dla uczestników rynku finansowego. W efekcie firmy nie mogą już swobodnie kształtować swoich procedur czy polityk wyłącznie w celu przedstawienia się w jak najlepszym świetle – muszą je dostosować do obowiązujących regulacji i praktyk rynkowych.
Rola polityk i kodeksów z perspektywy prawnej
Procedury, polityki i kodeksy związane z odpowiedzialnym zarządzaniem stały się kluczowym narzędziem umożliwiającym skuteczne wdrażanie strategii zrównoważonego rozwoju. To właśnie one pomagają organizacjom spełniać wymagania regulacyjne oraz gromadzić dane niezbędne do rzetelnego raportowania zgodnie z przepisami.
Z perspektywy prawnej pełnią one kilka fundamentalnych funkcji:
- Identyfikacja i ograniczanie ryzyk
Odpowiednio opracowane dokumenty umożliwiają identyfikację zagrożeń środowiskowych, społecznych i dotyczących ładu korporacyjnego, zanim te się zmaterializują. Stanowią też wytyczne dla pracowników, kadry zarządzającej i członków zarządu. - Spełnienie obowiązków ustawowych
W niektórych obszarach (np. przeciwdziałanie praniu pieniędzy) posiadanie określonych polityk jest elementem obowiązku ustawowego. - Dowodowy charakter dokumentacji
W przypadku audytów, postępowań administracyjnych, sporów sądowych lub zapytań inwestorów dobrze przygotowane dokumenty umożliwiają wykazanie należytej staranności i działania w dobrej wierze. - Wsparcie dla raportowania niefinansowego
Polityki i kodeksy pełnią kluczową rolę podczas sprawozdawczości dotyczącej zrównoważonego rozwoju i umożliwiają firmie dostarczenie biegłym odpowiednich dowodów na wdrożenie wymaganych standardów.
Standardowy pakiet polityk i kodeksów z zakresu zrównoważonego rozwoju obejmuje m.in.:
-
politykę środowiskowę,
-
politykę przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML) ,
-
kodeksy postępowania dla pracowników/partnerów biznesowych,
-
politykę praw człowieka,
-
politykę praw pracowniczych,
-
politykę różnorodności i inkluzywności,
-
politykę whistleblowingową,
-
politykę ochrony danych osobowych.
Kluczowe jest dopasowanie każdego dokumentu do specyfiki organizacji, jej działalności operacyjnej, skali, łańcucha wartości, wielkości oraz branży. Tylko spersonalizowana dokumentacja umożliwia mierzenie efektów strategii i sprawne raportowanie wyników.
Polityki i kodeksy jako aktywa strategiczne
Ocena polityk i procedur niefinansowych oraz stopnia wdrożenia strategii zrównoważonego rozwoju staje się dziś częścią analizy ryzyka przeprowadzanej przez interesariuszy, w tym instytucje finansujące i inwestorów.
W efekcie wdrożenie strategii zrównoważonego rozwoju, a wraz z nią adekwatnych polityk i procedur – przekształca się w realne aktywo strategiczne, które:
-
zwiększa wiarygodność firmy,
-
ułatwia dostęp do finansowania,
-
ogranicza ryzyka transakcyjne.
Brak kompletnej dokumentacji lub niespójność działań może skutkować identyfikacją „czerwonych flag” w procesie due diligence lub osłabieniem pozycji negocjacyjnej firmy podczas transakcji. Z kolei profesjonalnie przygotowane dokumenty oraz konsekwentne wdrożenie zasad odpowiedzialnego zarządzania mogą stać się źródłem przewagi konkurencyjnej.
Konkluzja
Zagadnienia niefinansowe należy postrzegać jako trwałą i fundamentalną zmianę w otoczeniu regulacyjnym oraz biznesowym. Skuteczne wdrożenie strategii zrównoważonego rozwoju wymaga opracowania polityk i kodeksów, które są szczegółowe, dopasowane do realiów organizacji oraz objęte rzeczywistym nadzorem operacyjnym.
Największym wyzwaniem pozostaje zapewnienie zgodności działań z przyjętymi dokumentami oraz bieżące monitorowanie realizacji wynikających z nich obowiązków. Jednocześnie właściwie przygotowana i konsekwentnie stosowana dokumentacja może w istotny sposób wzmacniać pozycję konkurencyjną firmy, minimalizując ryzyka, budując zaufanie interesariuszy i wspierając długoterminową wartość przedsiębiorstwa.